خیام نامه
بیست و هشتم اردی بهشت روز خیام
۱۳۸٧/٢/٢٧
رباعیات ... نظرات() 

این چرخ فلک که ما در او  حیرانیم

فانوس  خـیال  از  او  مـثالی   دانیم

خورشید  چراغ  دان  و عالم  فانوس

ما  چـون  صوریم  کاندر او  گردانیم

-------

تا  دست  به  اتفاق   بر  هم   نزنیم

پایی  ز  نشاط  بر  سر  هم   نزنیم

خیزیم و دمی زنیم پیش از دم صبح

کاین صبح بسی دمد که ما دم  نزنیم


... ادامه مطلب
۱۳۸٧/٢/٢٧
میراث نیشابور ... نظرات() 
خیا م و علوم مختلف: خیام و نجوم:تاریخ وتقویم جلالی ازاقدامات خیام است که همیشه زنده خواهد بود. وی درسایه  پژوهشها وبررسیهای سودمند وبهره وربه نام سلطان جلال الدین ملکشاه سلجوقی ووزیرش خواجه نظام الملک طوسی توانست این تقویم رابادقت نظربسیار تهیه وتدوین نماید. متاسفانه چهره خیام منجم وریاضی دان چندان شناخته شده نیست.

ریچارد فرای دراین باره می گوید: «دانشمندشهیر عمرخیام، ریاضی دان ومنجم بود. تقویم خورشیدی کهن ایرانی راکه درکنار تقویم قمری  اسلامی به کارمی رفت اصلاح کرد . این تقویم جدید را جلالی می خوانند وازتقویم گریگوری دقیق تراست. ازتقویم رسما  ازمارس 1079آغاز گشت.»

 خیام و ریاضیات :

دکترسید حسینی فردرکتاب علم واسلام دراین باره می فرمایند: «چندین قرن تکامل علم جبردرکتاب جبرعمرخیام به اوج خود رسید، خیام درمغرب زمین درنسخه ترجمه خیال انگیز فیتزجرالد از رباعیات او عنوان مشهورترین شاعرمشرق راپیدا کرده، ولی هرگز توده مردم ازاینکه وی یکی از ریاضی دانان تاریخ بوده است آگاهی ندارند، خیام مطالعات جبری تا درجه سوم رابه صورتی دقیق ومنظم  طبقه بندی کرده است. و بعضی ازآنها را به طریق هندسی حل کرده است جبرخیام را از لحاظ کمال و وضوح و روش بیان و نیز محتوای ریاضی آن یکی از شاهکارهای ریاضیات اسلامی باید دانست و هنوز برای تدریس جبر به دانشجویان جوان عنوان نمونه ای گرانبها دارد. پس از خیام تحقیق در جبرتدریجا درمیان مسلمانان رو به انحطاط رفت.»

  خیام و ادبیات:خیام بزرگترین رباعی سرای ایران است و اندیشه های ژرف جهان شناخت خود را در این کالبد سخن و تنگ شعر پارسی جاودانه کرده است. شادروان مجتبی مینویی استاد بنام دانشگاه تهران در کتاب پانزده گفتار می نویسد:«شک نیست که از میان شعرای ایرانی یکی نیست که شهرت او به اندازه خیام جهانگیر باشد ، بعضی سخنهای او را به غالب زبانهای زنده دنیا ترجمه کرده باشند به هر کشوری نام او رسیده باشد و در بعضی از ممالک به هر شهرک و دهکده ای هم بروید ببینید کسانی که ترجمه ای از آثار او را خوانده باشند. بدیهی است که این شهرتهای عالمگیر را خیام مدیون ترجمه ای است که یک شاعر انگلیسی به نام ادوارد فیتز جرالد از رباعیات او منتشر کرد ، یعنی که این ترجمه باعث شناخته شدن خیامبه عنوان یکی از گویندگان بزرگ عالم و ترجمه رباعیات او به سایرالسنه گردید.» و امروز پس از کتاب مقدس و آثار شکسپیر پر فروش ترین آثار ادبی انگلیسی محسوب می شود.

خیام و فلسفه:

استاد محمد تقی جعفری در نقل از تحلیل شخصیت خیام می فرمایند: « عمرابن ابراهیم خیامی، مردی است فیلسوف و دانشمند، کاملا مذهبی ونسبت دادن رباعیاتی که دارای محتویات پوچ گرایی و لذت پرستی است. به این شخصیت بزرگ، دروغ محض است، بلکه آن گروه از رباعیات را شعرایی دیگرسروده و به عمرابن ابراهیم نسبت داده شده است.»

۱۳۸٧/٢/٢٧
خالق نوروزنامه ... نظرات() 
ابوالفتح عمر ابن ابراهیم خیام یا خیامی نیشابوری مشهور به حکیم عمر خیام، فیلسوف، ریاضی دان ،ستاره شناس و شاعر قرن پنجم هجری قمری/ قرن دوازدهم میلادی است. شهرت او گرچه بیشتر به شاعری است اما در واقع خیام فیلسوف و ریاضی دانی بود که به آثار ابوعلی سینا پرداخت و یکی از خطبه های معروف او را در باب یکتایی خداوند به فارسی ترجمه کرد. اولین اشاره ای که به شعر خیام شده، صدسال پس از مرگ اوست.

نوشته اند، که خیام را به تدریس و نوشتن کتاب رغبت چندانی نبود. شاید به دلیل آنکه شاگردان هوشمند برگزیده ای پیرامون خود نمی یافت و چه بسا از آن جهت که اوضاع روزگار خود را، که مقارن حکومت سلجوقیان و مخالفت شدید با فلسفه و زمان رونق بازار بحث ها و جدل های فقیهان و ظاهربینان بود، شایسته ابراز اندیشه های آزاد و بلند نمی دید. با این همه، از او نوشته های بسیار برجای مانده که در قرون وسطی به لاتین ترجمه شد و مورد توجه اروپائیان قرار گرفت. رساله وی در جبر و مقابله و رساله ای دیگر، که در آن به طرح و پاسخگویی به مشکلات هندسه اقلیدس پرداخته، از جمله مشهورترین آثار ریاضی اوست.

خیام منجم بود و تقویم امروز ایرانی، حاصل محاسباتی است که او و عده ای از دانشمندانی دیگر، در زمان جلال الدین ملک شاه سلجوقی انجام دادند و به نام وی تقویم جلالی خوانده می شود. خیام در باب چگونگی محاسبات نجومی خود رساله ای نیز نوشته است. وی علاوه بر ریاضی و نجوم، متبحر در فلسفه، تاریخ جهان، زبان شناسی و فقه نیز بود. علوم و فلسفه یونان را تدریس می کرد و دانشجویان را به ورزش جسمانی و پرورش نفس تشویق می کرد. از همین رو، بسیاری از صوفیان و عارفان زمان او را به خود نزدیک می یافته اند.

خیام سفرهای طولانی به سمرقند و بلخ و هرات و اصفهان کرد و همه جا با روشنی تمام در باب حیرت و

سرگشتگی فلسفی خویش سخن می گفت و معتقدات دینی را مورد تردید قرار می داد. رساله ای در کیفیت معراج، رساله دیگر درباره علوم طبیعی و کتاب های بسیار به زبان های فارسی و عربی حاصل زندگی نسبتا طولانی اوست.

از آثار معروف فارسی منسوب به عمر خیام، رساله نوروز نامه است که با نثری ساده و شیوا، پیدایی نوروز و آداب برگزاری آن را در دربار ساسانیان بازگو نموده. او در این رساله با شیفتگی تمام درباره آیین جهانداری شاهنشاهان کهن ایرانی و پیشه ها و دانش هایی که مورد توجه آنان بوده سخن رانده و تنی چند از شاهان داستانی و تاریخی ایران را شناسانده است.


ویژگیهای شعر خیام


شعر خیام، در قالب رباعی، شعری کوتاه، ساده و بدون هنرنمایی های فضل فروشانه و در عین حال حاوی معانی عمیق فلسفی و حاصل اندیشه آگاهانه متفکری بزرگ در مقابل اسرار عظیم آفرینش است. تعداد واقعی رباعیات خیام را حدود هفتاد دانسته اند، حال آن که بیش از چند هزار رباعی به او نسبت داده می شود. در دنیای ادب و هنر بیرون از مرزها، خاصه در جهان انگلیسی زبان، خیام معروف ترین شاعر ایرانی است که شهرتش از محافل علمی و ادبی بسیار فراتر رفته است. این شهرت مرهون ترجمه رباعیات او به وسیله ادوارد فیتز جرالد شاعر انگلیسی است. اوست، که در قرن نوزدهم میلادی، افکار بزرگ فیلسوف و شاعر را به جهانیان شناساند و موجب توجه همگان به این اعجوبه علم و هنر گردید.

در حدود دوازده اثر از خیام در علم و فلسفه به جای مانده است، اما همین آثار اندک، وی را در سراسر جهان به شهرت رسانده است. از مهمترین آنها کتاب جبر اوست که بهترین اثر در نوع خود در ریاضیات است. از دیگر آثار او می توان به رساله فی شرح ما اشکال من مصادرات اقلیدس، رساله فی ابراهین علی المسائل الجبر و المقابله (جبر خیام)، میزان الحکم رساله الکون و التکلیف، الجواب عم ثلاث مسائل اضیاء العقلی، رساله فی الوجود، رساله فی کلیه الوجود، نوروزنامه و کتاب الزیج المکشاهی که به رومی نیز ترجمه شده است.


اشعار خیام بیشتر به زبان پارسی و تازی هستند مضمون عمده رباعیات خیام شک و حیرت، توجه به مرگ و فنا و تذکر در مورد مغتنم شمردن عمر آدمی است.

خیام در سال 517 ه.ق چشم از جهان فرو بست. وی را در زادگاهش نیشابور به خاک سپردند. آرامگاه این شاعـر بزرگ و ریاضی دان مشهور ایرانی، در باغـی در نـیشابور است.



آثار


1_
رساله فی براهین الجبر و المقابله

2_
رساله کون و تکلیف

3_
رساله ای در شرح مشکلات کتاب مصادرات اقلیدس

4_
رساله روضه القلوب

5_
رساله ضیاء العلی

6_
رساله میزان الحکمه

7_
رساله ای در صورت و تضاد

8_
ترجمه خطبه ابن سینا

9_
رساله مشکلات ایجاب

10_
رساله ای در طبیعییات

11_
رساله ای در بیان زیگ ملک شاهی

12_
رساله نضام الملک در بیان حکومت

13_
رساله لوازم الا کمنه

14_
اشعار عربی خیام

15_
نوروز نامه

16_
عیون الحکمه

17_
رساله معراجیه

18_
رساله در علم کلیات

19_
رساله در تحقیق معنی وجود

20_
رباعیات فارسی خیام

21_
رساله ای در صحت طرق هندسی برای استخراج جذر و کعب